شناخت قطعات الکترونیکی روی برد + جدول نماد و مخفف قطعات

این محتوا درباره شناخت قطعات الکترونیکی روی برد است، حتما بردهای الکترونیکی را دیده‌اید، کلی قطعات ریز و درشت دارد که هر یک وظیفه‌ای به عهده دارند. اگر انواع قطعات الکترونیکی را بشناسید، روابط بین آن‌ها را درک کرده و در صورت نیاز می‌توانید آن‌ها را تعمیر کنید. با ما همراه باشید تا نام قطعات الکترونیکی با عکس را به شما بگوییم و توضیح دهیم.

معرفی و شناخت قطعات الکترونیکی روی برد

این قطعات بسته به کارایی و همچنین نحوه اتصال به برد انواع مختلفی دارند. به صورت کلی این قطعات در دو نوع کلی دسته بندی می‌شوند که عبارتند از:

قطعات active یا فعال
قطعات pasive یا منفعل

تفاوت کلی این قطعات برد الکترونیکی در توانایی انتقال برق است. بنابراین به قطعاتی که این توانایی را دارند قطعات فعال برد الکترونیکی و به قطعاتی مثل دیودها و مقاومت‌ها که این توانایی را ندارند، قطعات غیرفعال، پسیو یا منفعل می‌گویند.

نام قطعات الکترونیکی با عکس

ابتدا به صورت لیست، نام قطعات الکترونیکی را خواهیم آورد تا درباره آن‌ها ذهنیت پیدا کنید، سپس هر یک را به صورت مفصل با عکس توضیح خواهیم داد.

این قطعات عبارتند از:

مقاومت
خازن
دیود
ترانزیستور
فیوز
رله
سلف
کریستال
اپتوکوپلر
IC

توضیح مفصل قطعات برد الکترونیکی

حالا که در بالا با کلیت موضوع آشنا شدید، همراه ما باشید تا هر یک از مواردی که نام بردیم را به صورت مفصل‌تری برای شما توضیح دهیم.

حتما ویژگی‌ها و کاربردهای هر یک از این قطعات الکترونیکی روی برد برای شما جذاب خواهد بود.

نکته مهم ماجرا اینجا است که نباید صرفا به شناخت از روی مطالعه اکتفا کنید، باید دست به کار شده و به جان یک برد الکترونیکی افتاده تا کاملا با آن آشنا شوید.

بیایید زودتر به سراغ معرفی هر یک از مواردی که در بالا اشاره کردیم برویم.

مقاومت و نقش آن در اجزای برد الکترونیکی

همانطور که از اسم آن مشخص است در برابر عبور بیش از اندازه جریان مخالفت می‌کند یا بهتر است بگوییم، مقاومت می‌کند.

مقاومت‌ها قطعاتی هستند که مقاومتی در برابر جریان الکتریکی ارائه می‌دهند.

آن‌ها معمولاً از موادی مانند کربن، فلزات یا نیمه‌رساناها ساخته شده‌اند. مقدار مقاومت اغلب با واحد اهم اندازه‌گیری می‌شود.

مقاومت‌ها جز انواع قطعات الکترونیکی روی برد که نقش مهمی در آن ایفا می‌کنند.

آن‌ها در مدارها برای کنترل جریان، تنظیم ولتاژ، تقسیم ولتاژ و سایر عملکردهای مرتبط استفاده می‌شوند.

شناخت خازن در قطعات الکترونیکی روی برد

به منظور تثبیت ولتاژ و یا فیلتر فرکانسی از خازن ها استفاده می‌شود.

به طور کلی، خازن‌ها قطعاتی هستند که قادر به ذخیره و تخلیه شارژ الکتریکی هستند. آنها از دو صفحه فلزی یا رسانا به نام الکترودها تشکیل شده‌اند که توسط یک لایه جداکننده (دی‌الکتریک) از هم جدا شده‌اند.

الکترودها معمولاً از فلزات مانند آلومینیوم یا مس ساخته می‌شوند. مهمترین ویژگی خازن‌ها، ظرفیت (کاپاسیتانس) آنها است. ظرفیت یک خازن نشان دهنده توانایی خازن برای ذخیره کردن شارژ الکتریکی است و به واحد فاراد (Farads) اندازه‌گیری می‌شود.

ظرفیت یک خازن بستگی به مساحت صفحات الکترودی، فاصله بین صفحات (لایه جداکننده) و خواص ماده دی‌الکتریک دارد. وقتی خازن به یک منبع ولتاژ متصل می‌شود، الکترون‌ها در صفحه الکترود شارژ می‌شوند و بین دو صفحه الکترود شارژ الکتریکی تشکیل می‌شود. این شارژ می‌تواند در طول زمان ذخیره شده یا تخلیه شود. خازن‌ها در مدارها و سیستم‌های الکترونیکی برای انواع کاربردهای مختلف استفاده می‌شوند. برخی از کاربردهای رایج خازن‌ها عبارتند از:

تنظیم ولتاژ: خازن‌ها برای تنظیم ولتاژ در مدارهای مختلف استفاده می‌شوند. آنها می‌توانند به عنوان منابع ولتاژ پایدار (مانند خازن‌های فیلتر) یا در مدارهای ذخیره انرژی مانند باتری‌ها عمل کنند.
فیلترسازی: خازن‌ها به عنوان عناصر فیلتر در مدارهای الکترونیکی استفاده می‌شوند. آنها قادر به عبور سریع از سیگنال‌های با فرکانس بالا و مانع شدن سیگنال‌های با فرکانس پایینتر هستند. این خاصیت به خازن‌ها اجازه می‌دهد در فرکانس‌های مشخصی، سیگنال را تنها عبور دهند و در فرکانس‌های دیگر آن را محدود کنند.
ذخیره انرژی: خازن‌ها قادر به ذخیره انرژی الکتریکی هستند و برای این کار مورد استفاده قرار می‌گیرند. آنها به صورت یک باتری کوچک عمل می‌کنند و در برخی از دستگاه‌ها برای تامین نیروی لحظه‌ای (مانند دوربین‌های دیجیتال) یا برای ذخیره سازی انرژی (مانند سیستم‌های باطری شارژ خورشیدی) استفاده می‌شوند.
قابلیت حافظه: خازن‌ها به صورت غیرمستقیم می‌توانند به عنوان واحدهای حافظه در مدارهای الکترونیکی استفاده شوند. ظرفیت خازن می‌تواند به عنوان حالت ذخیره سازی اطلاعات در یک بیت (0 و 1) مورد استفاده قرار گیرد.
تاخیر زمانی: خازن‌ها می‌توانند به صورت طبیعی یا عمدی به منظور ایجاد تاخیر زمانی در مدارها استفاده شوند.

دیود در انواع قطعات الکترونیکی و وظیفه آن

دیود، یکی از قطعات اصلی در الکترونیک است که جریان الکتریکی را در یک جهت عبور می‌دهد و در جهت مخالف جریان را مسدود می‌کند. دیودها بر اساس اصل نیمه‌رسانایی کار می‌کنند و از جوش‌های نیمه‌رسانا ساخته شده‌اند. دیودها عمدتاً دارای دو الکترود است:

الکترود مثبت (آند)
الکترود منفی (کاتد)

الکترود آند با سمتی که جریان از آن وارد می‌شود نشان داده می‌شود و الکترود کاتد با سمتی که جریان از آن خارج می‌شود نشان داده می‌شود.

بین این دو الکترود، یک لایه نیمه‌رسانایی قرار دارد که به عنوان منطقه pn یا جوش pn شناخته می‌شود. در دیودهای معمول، جوش pn به صورت دیود سیلیکونی ساده ساخته می‌شود. در این نوع دیودها، لایه نیمه‌رسانایی پوشش داده شده توسط یک لایه ناخالصی مثبت (پخش‌کننده انتخابی) در آند و یک لایه ناخالصی منفی (پخش‌کننده عمومی) در کاتد است.

این ساختار باعث می‌شود دیود به صورت ایده‌آل رفتار کند و جریان را در یک جهت عبور دهد و در جهت مخالف جریان را مسدود کند.

ویژگی‌ها و کاربردهای دیودها عبارتند از:

روشنایی: برخی دیودها، مانند دیودهای LED (Light Emitting Diode)، قابلیت تبدیل جریان الکتریکی به نور را دارند. این نوع دیودها در صنعت روشنایی و الکترونیک مصرفی استفاده می‌شوند.
تعدیل موج: دیودها می‌توانند در مدارهای تعدیل کننده موج، مانند مدارهای تعدیل نصف موج یا تعدیل موج کامل، استفاده شوند. در این مدارها، دیود به عنوان یک سوئیچ به کار می‌رود و موج ورودی را با قطع و وصل کردن جریان الکتریکی تعدیل می‌کند. به عنوان مثال، در مدار تعدیل نصف موج، دیود به جریان الکتریکی را در یک نیمه چرخه موج اجازه می‌دهد و در نیمه چرخه دیگر آن را مسدود می‌کند. این کار باعث تبدیل موج AC به موج DC می‌شود که در برخی کاربردهای الکترونیکی، مانند منابع تغذیه سوئیچینگ، استفاده می‌شود.

شناخت ترانزیستور در انواع قطعات برد الکترونیکی

ترانزیستور، یکی از قطعات کلیدی و مهم در الکترونیک است که به عنوان یک سوئیچ یا تقویت کننده سیگنال الکتریکی عمل می‌کند.

ترانزیستورها از نوع نیمه‌رسانا بوده و بر اساس اصل عملکرد ترانزیستور، به 2 دسته اصلی تقسیم می‌شوند: ترانزیستورهای جوشکاری (Junction Transistors) و ترانزیستورهای میدانی (Field-Effect Transistors).

ترانزیستورهای جوشکاری: این نوع ترانزیستورها بر اساس جوشکاری دو جوش pn ساخته شده‌اند. ترانزیستورهای جوشکاری شامل دو نوع NPN و PNP هستند. در ترانزیستورهای جوشکاری، جریان بین دو نقطه ورودی (بیس) و خروجی (کلکتور یا امیتر) کنترل می‌شود. این ترانزیستورها برای تقویت سیگنال و استفاده در مدارهای الکترونیکی پیچیده مورد استفاده قرار می‌گیرند.
ترانزیستورهای میدانی: این نوع ترانزیستورها بر اساس اثر میدان الکتریکی کنترل می‌شوند. دو نوع اصلی ترانزیستورهای میدانی شامل ترانزیستورهای گردانده‌شونده میدان (MOSFETs) و ترانزیستورهای گردانده‌شونده میدان ژاپنی (JFETs) هستند. در ترانزیستورهای میدانی، جریان بین دو نقطه ورودی (دروازه) و خروجی (سرا) به وسیلهٔ ولتاژ کنترل می‌شود. این ترانزیستورها در برنامه‌های مختلفی از جمله الکترونیک مصرفی، مدارهای دیجیتال و برنامه‌های RF (رادیوفرکانس) استفاده می‌شوند.

حال میخواهیم بدانیم قطعات SMD یا DIP (LMD) چیستند؟

قطعاتی که پایه های آنها در سوراخ های روی برد قرار میگیرند و لحیم میشوند قطعات DIP(Dual in-line package) و قطعاتی که پایه های آنها روی سطح برد لحیم میشود قطعات SMD (Surface-Mount Device ) هستند.

جدول کامل نماد و مخفف قطعات الکترونیکی روی برد

کنار هر قطعه روی برد یک حرف اختصاری چاپ شده که به آن رفرنس دیزیگنیتور می گویند. با کمک این جدول فقط از روی حروف و علامت های روی برد می توانید تشخیص بدهید هر قطعه چیست و چه کاری انجام می دهد.

نماد روی برد	نام انگلیسی	نام قطعه	کاربرد اصلی
R / RN / RA	Resistor	مقاومت	محدود کردن جریان و تقسیم ولتاژ
C / CE / EC	Capacitor	خازن	صافی تغذیه، کوپلاژ و فیلتر
L / FL	Inductor / Coil	سلف	فیلتر نویز و مدارهای سوئیچینگ
D / ZD / LED	Diode	دیود	یکسوسازی، محافظت و نشانگر
Q / TR	Transistor	ترانزیستور	سوئیچ و تقویت سیگنال
U / IC	Integrated Circuit	آی سی	پردازش، کنترل و رگوله کردن ولتاژ
X / Y / XT	Crystal	کریستال	تولید فرکانس و کلاک
F / FU	Fuse	فیوز	محافظت مدار در برابر اضافه جریان
FB	Ferrite Bead	فریت	حذف نویز فرکانس بالا
SW / S	Switch	کلید	قطع و وصل مسیر
J / CN / P	Connector	کانکتور	اتصال برد به سایر بخش ها
T / TX	Transformer	ترانسفورماتور	تغییر سطح ولتاژ و ایزولاسیون
VR / RV	Variable Resistor	مقاومت متغیر	تنظیم دستی مقدار مقاومت
TH / NTC / PTC	Thermistor	ترمیستور	حس کردن و کنترل دما
M / MOS	MOSFET	ماسفت	سوئیچینگ توان بالا در بخش تغذیه
BT / BAT	Battery	باتری	تغذیه پشتیبان حافظه و ساعت
RL / K	Relay	رله	سوئیچ الکترومکانیکی
PC / OPT	Optocoupler	اپتوکوپلر	ایزوله کردن دو بخش مدار
SPK	Speaker	بلندگو	خروجی صدا
MIC	Microphone	میکروفن	ورودی صدا
JP / W	Jumper	جامپر	اتصال کوتاه بین دو نقطه برد

نکته: در بردهای چند لایه ممکن است شماره گذاری قطعات به بخش بندی برد ربط داشته باشد، مثلا R201 و C201 در یک بلوک تغذیه قرار می گیرند. همین موضوع در بلوک بندی و عیب یابی برد بسیار کمک کننده است.

پرسش های متداول درباره شناخت قطعات روی برد

حرف R روی برد الکترونیکی نشانه چه قطعه ای است؟

حرف R مخفف Resistor یعنی مقاومت است. مقاومت جریان مدار را محدود می کند و در تقسیم ولتاژ نقش دارد. مقدار مقاومت های SMD با کد سه یا چهار رقمی روی بدنه و مقدار مقاومت های پایه دار با کد رنگی مشخص می شود.

علامت Q روی برد به چه معناست؟

حرف Q نشانه ترانزیستور است و گاهی به شکل TR هم نوشته می شود. ترانزیستور در برد نقش سوئیچ یا تقویت کننده دارد و در بخش تغذیه بیشتر به صورت ماسفت دیده می شود.

حرف U یا IC روی برد چه قطعه ای را نشان می دهد؟

حرف U یا عبارت IC نشانه مدار مجتمع یا آی سی است. آی سی ها وظیفه پردازش، کنترل، رگوله کردن ولتاژ و راه اندازی بخش های مختلف برد را دارند و شماره روی بدنه آنها کلید پیدا کردن دیتاشیت است.

تفاوت قطعات SMD و DIP روی برد چیست؟

قطعات SMD روی سطح برد لحیم می شوند، ابعاد کوچکی دارند و برای باز کردن آنها به هیتر یا هویه هوای گرم نیاز است. قطعات DIP پایه دار هستند و از سوراخ های برد عبور می کنند و با هویه معمولی و پمپ قلع باز می شوند.

آیا می توان قطعات را بدون جدا کردن از برد تست کرد؟

برای غربال اولیه بله. با مولتی متر در حالت اهم و حالت دیود می توان اتصال کوتاه یا قطعی را تشخیص داد و نتیجه را با یک برد سالم مقایسه کرد. اما برای اندازه گیری دقیق مقدار مقاومت و خازن، قطعه باید از مدار خارج شود چون قطعات موازی نتیجه اندازه گیری را تغییر می دهند.

برای یادگیری عملی شناخت قطعات روی برد از کجا شروع کنیم؟

ابتدا نماد ها و کاربرد قطعات را یاد بگیرید و سپس با مولتی متر روی بردهای واقعی تمرین کنید. در دوره حضوری آموزش تعمیرات برد الکترونیکی جزیره سخت افزار همین تمرین روی بردهای واقعی مشتری در کارگاه انجام می شود و در پایان دوره مدرک فنی و حرفه ای صادر می شود.